Politics

Scholz ve Herzog’un Türkiye ziyaretlerinin ortak paydası: Kazan-kazan-kazan beklentisi


Avrupa’nn enerji ihtiyac ve acil alternatif yaratma zorunluluu srail ve Trkiye iin 2009’da nlerine konulan Dou Akdeniz gaznda kazan-kazan senaryosunu tekrar canlandrd. Hatta bu denklemin bir yannn Avrupa olduu dnldnde kazan-kazan-kazan senaryosunun mmkn olabilecei de sylenebilir. Almanya’daki ynetim iin gnmz krlgan Avrupa gvenlik mekanizmas iinde, Trkiye’nin jeopolitik konumu hem askeri gvenlik hem de alternatif enerji nakil yollarnn gei hatt zerinde bulunmas bakmndan vazgeilmez deerdedir. srail, tpk Krfez lkeleri gibi Bakan Biden’n bir sre sonra blgeden uzaklaarak Hint-Pasifik’e doru ynelecei varsaymyla ran’n bir an evvel dengelenmesi gerektiini dnerek blgede ABD’nin de onaylayabilecei yeni ittifaklar peinde.

2022, Avrupa jeopolitii asndan byk huzursuzluklarn senesi olacak gibi grnyor. Huzursuzluk ya da kayg halinin srekli hale gelii Kierkegaardc bir zmleme yapmasak dahi aktrn tecrbe ettii gemi ile kendini grmek istedii gelecek arasndaki uyumsuzluktan kaynaklanyor.

Naho hatrlar

Ukrayna’nn 24 ubat tarihinde Rusya tarafndan igal edilmesi, Avrupal aktrler iin naho hatralar canlandrd. Hemen hemen herkes Avrupa’y ezip geen byk savalara atfta bulunuyor ama unutulmamal byk g mcadelesinin srd Souk Sava yllar da sonuta Avrupa’nn bir aktr deil bir cephe olduu hazin yllard. Uzun bir sredir, Avrupa gl veya deil bir aktr ve bunun konformizmine, kendi kaderini kendi ellerinde tutma konformizmine alkn. Oysa Ukrayna krizi ile birlikte Avrupa, ne istediinden bamsz olarak ortaya kan ve etkileyemedii jeopolitik gelimeler ile baa kabilen bir aktr olduunu gstermek zorunda. Bu yzden, u ana kadar aktrln dayad brokratik yavaln aksine hzla kendi manevra alann geniletecek alternatifler bulmak zorunda. Nitekim, bu konuda ilk snav alan Rusya’ya ynelik uygulanan yaptrmlarla ilgili karar alm sreciyse, ikinci ve ilki ile ilikili snav alan enerji meselesi.

Enerji meselesi balamnda, Avrupa 1990’larn bandan beri her kan Ukrayna-Rusya, Belarus-Rusya krizinde Rusya’ya olan enerji bamlln hatrlar ve 2006’dan beri bunu azaltmak iin eitli tedbirler dnr. 2022’de de deien bir ey olmad: Avrupa Rus gazna olan bamlln giderememi olduunu bir kez daha ac bir ekilde hatrlamak zorunda kald. Biliniyor; Rusya halihazrda Avrupa gaznn 1/3’n tedarik etmektedir. Fakat 2022 krizi sradan bir Rusya-Ukrayna krizi olmadndan, ABD bata olmak zere 2014’teki gibi Moskova’nn alan kazanmasna gz yumma seenei Bat tarafndan reddedildiinden ve Avrupa’nn aktrl tehlike altnda olduundan bugn Avrupa nnde uzun uzun tartaca seneler olmadn biliyor. Brksel ve Avrupa’nn motor lkeleri enerji probleminin nasl zlebilecei zerine artk hzla alternatifler gelitirmek zorundalar. ABD Rusya’dan fosil yakt almn durdurduunu ilan etmi, Birleik Krallk bir sene iinde Rusya’dan gaz almn durduracan duyurmuken, AB lkelerinin akntya kar krek ekmesi beklenemezdi.

Brksel’in zor snav

Dolaysyla kimi Avrupa lkeleri de kendilerinden beklenmeyecek kadar hzl hareket ederek, uluslararas topluma hzl karar alabileceklerini gstermek zorunda kaldlar. rnein, Almanya pek de gnll olmayarak Kuzey Akm II Boru hattnn sertifikasyonunu durdurduunu ilan etti, AB Komisyon Bakan von der Leyen de bir seneye kadar Rus gazna olan bamllklarn alnan tedbirler sayesinde 2/3 orannda azaltacaklarn belirtmiti. Bu kararlar AB lkelerinin aknt yolunda krek ekseler de konfor alanlarnn daraldn ilan ediyor aslnda. AB lkeleri bir huzursuzluktan dierine srarken, bu kayglara son vermenin reetesinin Avrupa aktrl iin tutarl ve gvenli bir gelecek izmek olduunu biliyorlar. Eski tanmlamalarn, kategorizasyonlarn ok anlaml kalmad, yaratc zmler retmek zorunda kalnan bir gelecek. te bu noktada AB motor lkelerinin ve AB kurum temsilcilerinin Trkiye’nin kapsn neden aldna bakmak lazm.

Genel kabul edilen bir varsaym var: Ukrayna’nn 24 ubat itibariyle Rusya tarafndan igal edilmesi en ok Almanya’y ve Berlin’in enerji ve d politika ynelimini etkilemitir. Ukrayna sava ncesi Rusya’ya kar bir nevi yattrma politikas izleyen Almanya, “ncelik Rusya’ya” iliki modelinin fikir babasyd. Ksaca Rusya ve Avrupa/Almanya arasndaki karlkl bamlln ilemesine zaman, para ve insan gc yatrmt. Tm stratejinin ve yatrmn srf Rusya ve ABD tepiecekler diye pe atlmas haliyle Alman rasyonalitesi iin ok zc. Haliyle, Berlin bir sre ayak srd ve Kremlin’i ikna etmenin yollarn arad. rnein ABD’nin srarlarna bir mddet dayanarak Kuzey Akm II’yi devam ettirmek iin Washington ve Moskova arasnda mekik dokudu. Dahas hatrlanacaktr Kiev’e askeri yardm yapmay reddederek yani Ukrayna’nn atma blgesi olduunu syleyerek Berlin’in isminin akalara konu olmasna sebep oldu zira o gnlerde Almanya, Ukrayna’ya yardm ad altnda sadece 5 bin adet mifer gnderebileceini sylemiti. Kolay deil Almanya/Bat’ya apalanm Almanya Rusya ile dengeli bir politika srdrebileceini 1970’lerden itibaren iddia ediyor. Berlin ve Moskova arasndaki dirsek temas Almanya’nn iine gelmeyen konularda Rusya’y ekarte etmeyi hi dnmeyecei anlamna elbette gelmiyordu (bu minvaldeki ayak oyunlarn Balkanlar’da yaayanlara sormak lazm) ama Almanya-Rusya rekabeti ve ibirliinin Avrupa iin ve Berlin iin olumu sigortalar, emniyet mekanizmalarn sarsmayaca anlamna geliyordu. Szn z Berlin’in elinde hem AB ii hem AB d dengeler iin gzel bir kartt Rus kart. Bu yaz kaleme alnrken Zelenski’nin Bundestag’da yapt konumann Alman milletvekilleri tarafndan souk karland konuuluyordu. Zira bugn gelinen noktada, Berlin ynetimi gnmz Ukrayna gereinde yaklak yarm asrlk Ost-Politik stratejisini radikal bir biimde terk etmek zorunda kald ve bunun bedeli hesapllklar fkralara konu olan Almanlarn kafasndaki bilanoda ister istemez kocaman bir eksi yaratyor. Ama tabi unutulmamal Scholz’un Zeitenwende ‘si yani d politikada balatt milat Almanya adna eksiler yaratmak iin almad.

Scholz Ankara’da

Scholz’un mimar olduu dnm Alman d politikasnda radikal bir deiimi mjdeliyor. rnein Almanya atma blgesine silah gndermeme politikasn terk ederek mifer yardmndan anti-tank silahlar ve stinger fzeleri gndermeye atlad. Ayrca, gene Berlin gvenlik politikalarnda nemli bir revizyona giderek 100 milyar avroluk bir askeri fon oluturacan ve GSYH’nin yzde 2’sinin artk askeri harcamalara ayrlacan aklamtr. Kuzey Akm II pe atlmken ve silahlanma bir gz krp annda gerekletirilemeyecekken Almanya’y eer iler trmanrsa Rusya ile kar karya brakacak admlar bunlar. Eee, bir milat kolay gereklemiyor.

Alman stratejisinin byk dnm nndeki en byk engel ve Rusya ile ilgili atlan admlarn “eksi” hanesine yazlmasnn en byk sebebi Almanya’nn enerjide da bamll. 2020 senesinde, Almanya Rusya’dan 42.6 bcm’lik gaz ithal etmitir yani Berlin’in Rus gazna bamll yzde 40 civarndadr. te, tm stratejik milat vurgusunun yannda Rusya’ya uygulanan Bat meneili yaptrmlarn iine enerji kaleminin dahil edilmemesinde srarc olan lkeler arasnda Almanya’nn ba srada gelmesi de Berlin’in bu mevcut gaz bamll yzndendir. Almanya’nn ithal doal gaza bamllnn sebeplerinden biri de lkede 1970’lerden itibaren ba gsteren nkleer enerji kartl olmutur. AB iinde Rus gazna baml olan lkeler iinde alternatif araylar hz kazanmken Berlin de Rus gazn telafi etmek iin ksa vadede LNG tedarikine ve 2022’de terk edilmesi kararlatrlan nkleer santrallerden faydalanma srelerinin uzatlmasna ynelecek gibi duruyor. Orta-uzun dnemde ise, Yeil Mutabakat gerekliliklerini de ihmal etmemeleri iin yenilebilir enerjiye geii hzlandrmalar gerekecektir. Bu; bir yandan savunma harcamalarn artrmak, bir yandan Ukrayna politikasn srdrmek, bir yandan Yeil Mutabakatn gerektirdii iktisadi dnm yapmak, bu arada da Rusya’dan yumruk yemeden ve eksiye dmeden bilanoyu kapatmak demek. Almanya adna bu kk mucize gerekleecekse, Ankara ile koordinasyona ihtiya var.

Almanya’daki ynetim iin gnmz krlgan Avrupa gvenlik mekanizmas iinde, Trkiye’nin jeopolitik konumu hem askeri gvenlik hem de alternatif enerji nakil yollarnn gei hatt zerinde bulunmas bakmndan vazgeilmez deerdedir. Bu nedenle, Almanya anslyesi Ukrayna Sava patlak verdikten hemen sonra, vakit kaybetmeden Ankara ziyaretini gerekletirmi ve bu yeni dnemde Trkiye ile birok balk altnda ibirlii yapacaklarn kamuoyu ile paylamtr.

Herzog Ankara’da

Kk mucizelerinin peinde koarak Ankara’ya gelen sadece Scholz deil. Getiimiz gnlerde srail Cumhurbakan Herzog da 14 sene sonra Trkiye’yi ziyaret eden ilk st dzey srailli yetkili oldu ve Ankara’da Trkiye ile ibirlii konusunda scak mesajlar verdi.

srail, tpk Krfez lkeleri gibi Bakan Biden’n bir sre sonra blgeden uzaklaarak Hint-Pasifik’e doru ynelecei varsaymyla ran’n bir an evvel dengelenmesi gerektiini dnerek blgede ABD’nin de onaylayabilecei yeni ittifaklar peinde. Bilindii zere, srailli ve BAE’li yetkililer Washington ynetiminden, ran Nkleer Anlamasnn imzalanmas halinde ortaya kacak duruma dair baz gvenlik gvenceleri istemilerdi. Ancak, ABD’den bu konuda henz olumlu bir yant gelmedi. Bat, u anda Tahran’ ikna etmekle megul. Dolaysyla ran ve Trkiye’yi ayn anda yabanclatrmaya devam etmek artk Krfez lkeleri ve srail iin bir lks gibi grlyor.

Yeni ortak zemin

Ortadou blgesinde bundan nce Trkiyesiz kurulan ittifak kuaklarnn gnmz Akdeniz dengesi ve istikrarnn korunmasnda yeterli olmayaca ynndeki ilk sinyal Trkiye kar yakn gemite kurulan ittifak kuaklarda yer alan BAE, Msr gibi baz Arap lkelerinin Ankara ile ilikilerini hzla normalletirmeye altrmalaryd. Yeni ittifak kuaklar ihtiyac ile ilgili ikinci nemli sinyal ise ABD Bakan Biden’n East Med projesinden Washington’un desteini ektiini ilan etmesiyle ortaya kt. ABD’nin yeni bir arayta oluu ve NATO mttefikleriyle, blgedeki en eski ortaklarndan biri olan srail’e dnmesi doal olarak Ankara ve Tel Aviv’i ibirlii yapabilecekleri ortak alanlar, rnein Dou Akdeniz doal gaz meselesini tekrar dnmeye itti. Bu dnce egzersizini glendiren deikenlerden biri Rusya’nn Ukrayna mdahalesi oldu. Bir yandan Avrupa’da kan savan bir an evvel sonlandrlmas iin srail’in ve Trkiye’nin arabuluculuk abas ierisine girmesi iki bakent iin yeni bir ortak zemin tekil etti. Rusya’nn askeri olarak hem Suriye’de hem de Ukrayna’da var olmas, Ukrayna Sava’nn devam ediyor olmas, Rusya’nn ran nkleer anlamas masasnda yeni taleplerden Ortadoulu savalar formlne Ortadou ve Karadeniz’i birbiriyle ilikili iki alan haline getirebilme taktii uygulayabilmesi gibi nedenlerle Trkiye ve srail iin Moskova ile ilikilerin makul bir derecede srdrlebilir olmas ciddi bir gerekliliktir. Dier yandan yazmzn banda aktardmz Avrupa’nn enerji ihtiyac ve acil alternatif yaratma zorunluluu srail ve Trkiye iin 2009’da nlerine konulan Dou Akdeniz gaznda kazan-kazan senaryosunu tekrar canlandrd. Hatta bu denklemin bir yannn Avrupa olduu dnldnde kazan-kazan-kazan senaryosunun mmkn olabilecei de sylenebilir.

Neden mitvar olmal?

2009’dan daha mitvar olmamzn temel nedeni Avrupa jeopolitiin dnmnde NATO’ya duyulan ihtiyacn artacan tahmin etmemiz. ki bakent Rusya ile hassas dengeyi srdrrken Bat ile de ilikilerini yeni jeopolitiin gereklerine gre ayarlamak ihtiyacn hissedecekler. Trkiye’nin NATO yesi olmas sebebiyle srail’in de ABD’nin en yakn mttefiki olmas yznden an itibariyle byk bir sarsnt iine girmi Avrupa gvenlik mimarisinin yeniden dzenlenmesi abalar iinde Bat’yla da dengeli bir iliki srdrmek, hatta bu ilikiyi ABD ile ilikilerinde bir manivela haline getirmeyi tercih edebilecekleri iddia edilebilir. Beklentimiz elbette 1990’lar dnemi balay deil ama yeni koullarda, yeni g dengelerinde, Trkiye’nin gcnn de hesaba katld dengeli, saduyulu, fayda odakl bir yaknlama.

Biliyoruz ki gerek Uluslararas Enerji Ajans (IEA) Direktr Fatih Birol gerekse Atlantik Konseyi Kresel Enerji Merkezi uzmanlar Avrupa’nn Rus gazna olan bamlln azaltmak iin ksa-orta-uzun vadeli neri planlar hazrlamaktalar. Bu planlarn ortak noktas AB’nin acilen kaynak eitliine gitmesi nerisi. Saylan alternatif kaynaklar arasnda Kuzey Deniz gaz, Norve yksek Arktik gaz ve Birleik Krallk Bat Shetland gaz yan sra Azerbaycan, Dou Akdeniz, Katar gaz, nkleer anlama grmeleri olumlu sonulanrsa ran gaz, ve uygun koullarn salanmas durumunda Trkmen gaz saylmakta.

Jeopolitik koullar ran ve Trkmen gazna gelecekte ne kadar alm salar bilinmez ama TANAP/TAP ile Azerbaycan gaznn, Israil ve Katar gaz ile tedarik nakil hatlarnn olas gei noktasnn Trkiye olmas muhtemeldir. AB’nin ald LNG gaz tedariki gibi acil tedbirlerle bu k atlatmas garantiyken, orta-uzun vadede enerji arz gvenliini bamszlatrmas kolay grnmedii gnmz enerji uzmanlarnn ortak kansdr. Bu balamda, imdilik enerji kaynaklarnn eitlendirilmesi balamnda Trkiye’nin retici ve tketiciler arasnda var olan boru hatlar -ve bunlara yaplacak ilaveler-, iktisadi adan uygun seeneklerden biri olmaktadr.

Yeni ivme beklentisi

Batl mttefiklerimiz bugnlerde oktandr mttefik olduklarn unuttuklar Ankara’nn Bat gvenlik sistemine apal oluunu yeniden hatrlamaktalar. nce, jeopolitik haritalar dolaysyla Trk Boazlarnn nemi hatrland. Sonra Montr Rejimi’nin Ankara tarafndan Rusya ve Bat’y kkrtmadan uygulanmasnn- ve bunu salayan denge politikasn uygulama gcne sahip olmasnn- Ankara’nn mttefikleri iin ne kadar deerli olduu kefedildi. Daha sonra da Rus gazna alternatifler retmek iin mesai harcadklarnda Ankara’nn Avrupa enerji tedarik gvenliinde nasl kilit bir rol oynayabilecei fark edildi.

En ok fayda vaat eden enerji ve yeil dnm erevesinde kazan-kazan mant zerinden bir ibirlii alan yaratlrsa bu Ankara ve Brksel ilikilerine olumlu bir ivme katabilir. Belki de ileride AB’nin yapsal dnm iinde farkl mekanizmalarn kurulmas sayesinde hem askeri alanda hem de siyasi alanda bir Birleik Krallk rneinde olduu gibi Birliin 3. lkelerle ilikilerinde kategori d ortaklklar kurulabilir. Sylemitik, 2022 Avrupallar adna huzursuz bir yl olarak balad, huzursuzluk Avrupallar ve AB Brokrasisini yaratc zmler bulmaya itecek. AB, Avrupa enerji gvenlii ve askeri gvenliinin paras olan Birleik Krallk ve Trkiye gibi aktrlerle ilikisini kanlmaz olarak yeniden tanmlayacak. Nihayet stratejik krln sona erebilecei bir zeminin yakalanma ansn Trkiye Ortadou’dan ve Avrupa’dan misafirlerini arlamaya devam ettike kapsnda hissediyor ve dahas diplomasi trafiindeki tutarl ve gl konumuna bakarsak Trkiye bu an iin, bu yldzn parlama an iin, gerekli donanmn salam bekliyor.

[email protected]



Source link

Leave a Reply

Your email address will not be published.